Nếu bạn từng đặt chân đến thành phố Pleiku vào một sáng se lạnh, chắc hẳn đã nghe ai đó nhắc đến món “phở hai tô”, một cái tên vừa lạ vừa quen, và nếu may mắn hơn, bạn đã được ngồi xuống một quán nhỏ ven đường, gọi một phần phở khô Gia Lai, rồi vừa ăn vừa tò mò: Tại sao lại là “hai tô”? Sao không chan nước như phở Bắc hay ăn khô như bún trộn?
Bài viết này sẽ chia sẻ tới bạn đọc một số thông tin hữu ích về món ăn đặc trưng này từ nguồn gốc, cách nấu chuẩn tại nhà, cách thưởng thức “đúng bài”, cho tới những thắc mắc thường gặp. Hãy cùng chuyên mục tìm hiểu nhé!
Phở khô Gia Lai là gì? Vì sao lại “hai tô”?
Phở khô Gia Lai, hay dân địa phương thường gọi thân mật là phở hai tô, là món đặc sản nổi tiếng của Pleiku và một số vùng lân cận ở Tây Nguyên. Cái tên “hai tô” bắt nguồn từ cách ăn của nó: Bạn sẽ được phục vụ một tô phở khô trộn và một tô nước dùng nóng riêng biệt.
Khác với phở truyền thống, nước dùng được chan lên sợi phở, phở khô Gia Lai giữ nguyên bản chất “trộn” của sợi phở, còn nước dùng được dùng như một món canh hoặc để nhúng nhẹ nếu thích. Cách ăn này ban đầu khiến nhiều người ngỡ ngàng, nhưng một khi đã quen, bạn sẽ cảm nhận được sự tinh tế trong từng phần riêng biệt của món ăn.
Nguồn gốc và câu chuyện phía sau món phở “hai tô”
Theo nhiều người dân bản địa, phở khô Gia Lai xuất hiện lần đầu tiên tại Pleiku từ những năm 1970–1980. Một số tư liệu địa phương cho rằng món này có liên quan đến cộng đồng người Hoa sống tại phố núi, họ mang theo nghề làm bánh phở khô, sau đó kết hợp với phong cách ăn uống người Việt để tạo ra phiên bản “hai tô” độc đáo này.
Tuy nhiên, phở khô không chỉ dừng lại ở một món ăn đường phố. Năm 2012, món ăn này đã chính thức được ghi nhận là một trong những món ăn đạt giá trị ẩm thực châu Á, cùng với các đặc sản như mì Quảng, bún bò Huế. Cũng trong vài năm trở lại đây, món này xuất hiện tại nhiều tỉnh thành lớn như TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng và được phục vụ tại nhiều nhà hàng chuyên món Tây Nguyên.
Trong bộ tem “Ẩm thực Việt Nam” phát hành bởi Bộ Thông tin & Truyền thông năm 2021, phở khô Gia Lai là một trong bốn món ăn đại diện cho ẩm thực vùng miền, bên cạnh miến lươn Nghệ An, mì Quảng và bún bò Huế. Một vinh dự không nhỏ cho một món ăn vốn xuất phát từ những gánh hàng rong giản dị.
Điểm khác biệt của phở khô Gia Lai là gì?
Sự khác biệt không chỉ nằm ở việc ăn “hai tô”. Nó đến từ sợi phở đặc biệt, tương đen trộn chuẩn Gia Lai, cách xử lý phở, và hơn hết là nước dùng ninh từ xương gà hoặc bò rất trong, ngọt thanh và không ngấy.
- Sợi phở khô được làm từ gạo tẻ, phơi khô tự nhiên, thường là sợi nhỏ, mảnh và trong suốt. Khi luộc đúng cách, sợi có độ dai vừa phải, không bị nát như bánh phở tươi.
- Tương đen dùng để trộn phở thường là tương hột nấu lên, có độ ngọt nhẹ, thơm và đặc sánh. Một số nơi dùng loại tương đen pha sẵn nhưng hương vị sẽ khác biệt rõ rệt.
- Nước dùng thường được nấu từ xương gà, hành tím, gừng và một vài nguyên liệu đơn giản không cầu kỳ nhưng lại trong và thanh đến bất ngờ.
Hướng dẫn nấu phở khô Gia Lai tại nhà đúng vị, dễ làm
Nếu bạn muốn thử làm món này tại nhà, mình sẽ chia sẻ cách làm chi tiết dưới đây. Dù không quá phức tạp, nhưng món này yêu cầu một chút sự tỉ mỉ để giữ được cái “chất” riêng.
Nguyên liệu (dành cho 2 người ăn)
- Phở khô Gia Lai: 200g
- Gà ta: 300–400g (hoặc bò tùy chọn)
- Xương gà / bò để ninh nước dùng: 500g
- Hành tím, gừng, tiêu, muối, nước mắm, đường phèn
- Tương đen (loại dùng cho phở trộn)
- Hành lá, ngò rí, hành phi
- Rau thơm tùy chọn: giá, húng quế, xà lách
Các bước thực hiện
Bước 1: Ngâm và luộc phở
- Ngâm phở khô trong nước ấm khoảng 5 phút cho mềm.
- Đun nước sôi, cho phở vào luộc khoảng 3–4 phút.
- Khi sợi bắt đầu trong, mềm dai là đạt.
- Vớt ra, xả nước lạnh để giữ độ dai, để ráo nước.
Bước 2: Luộc và xé thịt gà
- Gà rửa sạch, cho vào nồi luộc với ít muối, gừng đập dập và hành tím nướng sơ.
- Sau khoảng 30 phút, gà chín, vớt ra để nguội rồi xé sợi.
- Nước luộc gà để lại làm nước dùng cho món phở
Bước 3: Nấu nước dùng
- Dùng lại nước luộc gà, thêm xương (nếu có) ninh tiếp trong 45–60 phút để lấy nước ngọt.
- Nêm nếm vừa ăn bằng muối, đường phèn, nước mắm.
- Nước dùng nên trong, thanh, không quá béo hay nồng.
Bước 4: Trộn phở
- Cho phở đã luộc vào tô.
- Thêm tương đen (1–2 muỗng tùy khẩu vị), hành phi, thịt gà xé, rau thơm.
- Trộn đều khi phở còn ấm để tương thấm vào sợi phở.
Bước 5: Trình bày
- Bày tô phở trộn ra một tô riêng.
- Tô còn lại múc nước dùng nóng, rắc thêm hành lá, tiêu.
- Dùng kèm với chanh, ớt tươi, rau sống tùy thích.
Cách thưởng thức đúng “chất phố núi”
Ăn phở khô Gia Lai là một trải nghiệm, bạn nên ăn từng phần một gắp sợi phở khô trộn đầy hương thơm, rồi nhâm nhi chút nước dùng ngọt thanh. Có người thích chan vài muỗng nước vào tô khô, có người lại dùng nước như canh, mỗi người một cách, nhưng cái hay là hai phần ấy không lấn át nhau, mà tôn vị cho nhau.
Một vài mẹo nhỏ để phở ngon hơn
- Đừng luộc phở quá chín, sợi sẽ nát và không còn độ dai đặc trưng.
- Tương trộn nên là tương Gia Lai hoặc tương đậu tự nấu nếu muốn đúng vị.
- Không nên nêm quá đậm vào nước dùng, vì phần khô đã có vị riêng.
- Nếu ăn bò thay gà, bạn có thể nhúng thịt vào nước dùng ngay trước khi ăn để giữ độ mềm.
- Thêm chút ớt sa tế, hoặc ớt tỏi ngâm chua ngọt để tăng hương vị.
Một vài câu hỏi thường gặp về phở khô Gia Lai
1. Phở khô Gia Lai có dễ nấu không?
Có. Món này không quá phức tạp, bạn chỉ cần luộc phở đúng cách, trộn với tương đen, xé thịt gà và nấu nước dùng từ xương là đã có thể làm tại nhà.
2. Khác biệt giữa phở khô Gia Lai và phở nước truyền thống?
Phở khô được ăn theo kiểu “hai tô” một tô khô trộn tương và một tô nước dùng riêng. Sợi phở cũng là loại phơi khô, dai hơn, không giống phở tươi truyền thống.
3. Mua phở khô Gia Lai ở đâu?
Bạn có thể mua tại các cửa hàng đặc sản Tây Nguyên, siêu thị, hoặc qua sàn thương mại điện tử. Nên chọn loại có nguồn gốc rõ ràng, không chất bảo quản.
4. Có món phở khô Gia Lai chay không?
Có. Bạn có thể dùng nước dùng từ rau củ, thay thịt bằng nấm hoặc đậu hũ, và dùng tương đen chay để trộn phở.
Phở khô Gia Lai là minh chứng cho việc ẩm thực không cần quá cầu kỳ để chinh phục lòng người. Một tô phở khô trộn đơn sơ, một tô nước dùng thanh nhẹ , thế mà làm nên nét riêng của cả một thành phố.
Khi bạn tự tay nấu món này tại nhà, bạn không chỉ đang học nấu ăn, mà còn chạm vào một phần văn hóa Tây Nguyên. Từ cái cách trộn sợi phở, nếm nước dùng, đến lúc húp một thìa nước nóng trong sáng sớm, tất cả đều là trải nghiệm mà khó có món ăn nào mang lại.
Nếu bạn đang tìm một món ngon mới lạ, dễ làm, không tốn quá nhiều thời gian, lại mang đậm dấu ấn vùng miền hãy thử phở khô Gia Lai. Biết đâu, sau lần đầu tiên, bạn sẽ có thêm một món “tủ” để đãi bạn bè, người thân và một chút hương vị phố núi để nhớ về trong những ngày xa xứ.
